Praca Trenera z Zawodnikiem

Fundamenty codziennej współpracy między trenerem a piłkarzem. Zawiera zasady budowania charakteru, samodzielności i motywacji, pokazuje jak rozwijać świadomość oraz umiejętności psychospołeczne zawodników. Akcentuje znaczenie indywidualnego podejścia, właściwej komunikacji i roli trenera jako autorytetu i wychowawcy, który nie tylko szkoli piłkarzy, ale przede wszystkim kształtuje ludzi.

Podstawowe zasady dla zawodników

Wygrywanie wymaga talentu, powtarzanie zwycięstw wymaga charakteru.
Zawodnik kompletny to ten, który potrafi grać w atakowaniu i bronieniu.
Dążenie do zwycięstwa jest równie ważne co wznoszenie się na szczyt swoich możliwości.
Traktuj innych zawodników tak, jak chciałbyś sam być traktowany.
Graj dla zespołu, nie dla samego siebie.
Szanuj każdego członka zespołu, bądź zdyscyplinowany, uczciwy i pracowity.
Nigdy się nie poddawaj.
Musisz wierzyć w siebie nawet wtedy, gdy nikt inny w Ciebie nie wierzy.
Jeśli nie uwierzysz w to, że możesz wygrać, przegrasz, zanim zaczniesz grać.
Twoja wiara i nastawienie są kluczem do sukcesu.

Samodzielność

Ważne jest uświadomienie zawodnikom, że droga do sukcesu jest często kręta i pełna niespodziewanych przeszkód. Trener powinien wyjaśnić zawodnikom, że wszystkie „pułapki”, które na nich czekają, to naturalna kolej rzeczy, a „potykanie się” jest nieodzownym elementem drogi na sam szczyt. Budowanie świadomości gracza pomaga w utrzymaniu motywacji

Samodzielność nas motywuje!

Droga do sukcesu to przeszkody i potknięcia – to naturalne.
Najlepiej uczymy się, gdy dochodzimy do rozwiązań sami.
Trener nagradza wysiłek, nie wynik.

Jak wspierać samodzielność?

Dawaj wybór.
Doceniaj kreatywne rozwiązania.
Rozmawiaj o trudnych sytuacjach.
Wyjaśniaj konsekwencje decyzji.
Ucz samoobserwacji i budowania świadomości.

Motywacja

W psychologii wyróżnione zostały dwa główne rodzaje motywacji – wewnętrzna i zewnętrzna.

Wewnętrzna – radość z gry, satysfakcja, emocje.
Zewnętrzna – nagrody, presja, opinia innych (słabnie, gdy znika powód).

Jak podtrzymać motywację wewnętrzną?

Daj możliwość pokazania umiejętności.
Włączaj w drużynę i słuchaj ich zdania.
Twórz sytuacje, w których czują wpływ.

Jakie potrzeby nas motywują?

potrzeba akceptacji,
potrzeba satysfakcji,
potrzeba zabawy (potrzeba wrażeń),
potrzeba spędzania czasu z przyjaciółmi i bycia częścią grupy,
potrzeba bycia dowartościowanym,

Jak podtrzymać motywację wewnętrzną młodych piłkarzy? Najlepiej tworząc sytuacje, w których sportowcy będą mogli:

pokazać swoje umiejętności techniczne, taktyczne, motoryczne oraz mentalne,
poczuć, że są częścią drużyny,
poczuć, że mają na coś wpływ (są pytani o zdanie, a ich pomysły mogą być wykorzystane w praktyce).

Ocena i analiza zawodnika na treningu po jego zakończeniu

Czy zawodnik był zachęcany do podejmowania działań ukierunkowanych na realizację celu?
doświadczył wybranych sytuacji boiskowych (np. rozwiązywał sytuacje w przewadze liczebnej 2 x 1)?
zbierał kluczowe informacje ze środowiska gry, posiadał pełną autonomię w działaniu?
wykonał odpowiednią liczbę powtórzeń (np. liczbę dośrodkowań nogą niewiodącą), był zmotywowany?
był optymalnie pobudzony (np. intensywność zajęć)?

Indywidualizacja

Jednym ze sposobów wpływających na zwiększenie indywidualizacji podczas zajęć jest odpowiednia liczebność grup treningowych. Małe grupy treningowe (zalecane do 12 osób) dają trenerowi możliwość obserwacji zawodników i optymalną stymulację każdego z nich. Przy większej liczbie ćwiczących, w celu zapewnienia wskazanego poziomu indywidualizacji, niezbędna jest obecność kolejnego trenera. W młodszych kategoriach wiekowych, takich jak Skrzat, obecność asystenta jest wskazana nawet przy mniejszej liczbie dzieci. W tych kategoriach skupienie uwagi na dziecku, które jest ciekawe otaczającego je świata, jest niezbędne, zarówno pod kątem szkoleniowym, jak i z punktu widzenia bezpieczeństwa.

indywidualizacja obejmuje

odpowiednie podejście trenera – dostrzeganie i rozumienie zróżnicowania poziomu rozwoju dzieci,
tworzenie odpowiednich warunków do właściwego rozwoju zawodnika w jego własnym tempie,
uwzględnienie indywidualnych czynników wpływających na rozwój zawodnika,
odpowiedni dobór środków, form i metod treningowych,
odpowiednią komunikację z zawodnikami oraz współpracę trenerów,
tworzenie dodatkowych zajęć poprawiających indywidualne możliwości zawodników.

Komunikacja

Komunikacja werbalna to wszystkie informacje przekazywane za pomocą słów. Równie istotna w sporcie jest komunikacja niewerbalna, wiele informacji przekazujemy bowiem swoimi gestami, mową ciała oraz mimiką. To komunikacja niewerbalna podczas kontaktu z innymi osobami ma ogromny wpływ na „pierwsze wrażenie”, co warunkuje dalszy przebieg interakcji. Zanim trener przemówi do drużyny, zawodnicy już odbiorą informację, jak jest ubrany lub jaki ma poziom energii. Zawodnicy potrafią bardzo dobrze wyczuwać nastroje i oceniać stan emocjonalny, w jakim znajduje się trener. Należy także podkreślić, że trudno sobie wyobrazić sytuację, w której trener stojący naprzeciwko zawodnika nie komunikuje się z nim, pożądane jest jednak, aby robił to w sposób kontrolowany.

Ważna jest zarówno werbalna, jak i niewerbalna.
Zawodnicy wyczuwają emocje trenera.
Pierwsze wrażenie (energia, strój, ton) ma znaczenie.

Narzędzie GRIP (feedback):

Goal – cel
Reflection – refleksja
Input – wkład, pomysł
Plan – ustalenie działań

Ukierunkowane odkrywanie

Ukierunkowane odkrywanie to sposób zadawania pytań, którego zasadniczym celem jest ukierunkowanie zawodnika na poprawne rozwiązanie danego zadania. Takie podejście z jednej strony przenosi ciężar odpowiedzialności na zawodnika, z drugiej – wymaga od trenera ciągłego skupienia i umiejętnej obserwacji boiskowych wydarzeń.

Trener zadaje otwarte pytania → zawodnik sam znajduje rozwiązanie.
Przenosi odpowiedzialność na zawodnika.
Rozwija myślenie i świadomość.

Instrukcje

Instrukcja jest zazwyczaj gotową informacją od trenera, która nakierowuje zawodnika na rozwiązanie sytuacji lub wykonanie zadania. Zawodnik stara się wykonać polecenie, podejmując określone działanie. W praktyce szkoleniowej instrukcje dotyczą najczęściej: sposobu wykonania (aspekt techniczny i motoryczny) oraz wyboru rozwiązania (aspekt taktyczny).

Precyzyjnie przekazana wiadomość słowna przez trenera powinna być stosowana przy każdej prezentacji nowej czynności ruchowej.

Jasne, konkretne polecenia dotyczące techniki, motoryki i taktyki.
Używaj przy prezentacji nowych elementów.
Zwięzłe i łatwe do zastosowania.

Rola trenera

To trener swoją pasją, zaangażowaniem, a także ogólną postawą życiową (moralnością, stylem życia i rozsądkiem) tworzy lokalne środowisko treningowe i wpływa na rozwój młodych ludzi, a także na atmosferę panującą wokół lokalnego klubu

Tworzysz środowisko treningowe swoją pasją i postawą.
Nauczanie to proces pedagogiczny – pochwała buduje, presja niszczy.
Dobry trener to najpilniejszy uczeń.
Pokora → rozwój, pycha → upadek.

Podstawowe zasady dla trenerów

Pracujesz dla przyszłości.
Myśl przede wszystkim o tym, co jest najważniejsze dla zawodnika.
Stwórz sytuację, w której zawodnik będzie mógł podejmować skuteczne decyzje.
Potrzeba talentu, by prowadzić talent.
Nauczanie piłki nożnej jest procesem pedagogicznym i podlega określonym zasadom.
Pochwała jest najlepszą motywacją, presja i strach ograniczają inwencję zawodnika.
Wzbudzaj zaufanie zawodników.
Musisz mieć określoną filozofię pracy – wiedzieć, czego chcesz i jak to osiągnąć.
Dobry trener jest najpilniejszym uczniem.
Pokora wiedzie do doskonałości, pycha kroczy przed upadkiem.

Trenerze unikaj

Projektowania treningów nieprzystosowanych do wieku, etapu szkolenia i poziomu ćwiczących.
Środków treningowych niemających odniesienia do gry.
Krytykowania zawodnika przed grupą.
Ograniczania kreatywnego działania zawodnika.
Krzyku w trakcie treningu i meczu.
Częstego powtarzania tych samych rozgrzewek, ćwiczeń i gier.
Robienia zbyt długich objaśnień i ciągłego przerywania treningu.
Faworyzowania zawodnika.
Zawodnik nie może być ważniejszy niż zespół.
Nerwowych i histerycznych reakcji. Bądź stały emocjonalnie.
Sarkazmu oraz upokarzających uwag

Podstawowe zasady funkcjonowania zespołu

Wszystko zaczyna się od wizji i celu, reszta to kwestia pracy.
Jedyną „gwiazdą” w zespole jest zespół.
Dobra komunikacja jest podstawą funkcjonowania każdego zespołu.
Bojaźń przed przegraną niszczy wolę wygranej.
Zawsze należy starać się znaleźć pozytywne rozwiązanie.
Porażki nie istnieją, chyba że się nie próbuje.
Kulturę wygrywania trzeba wypracować.
Optymizm życiowy sprzyja szczęściu.
Wysokie standardy, etos pracy, konsekwencja działań są podstawą funkcjonowania każdego zespołu.
Szacunek dla wszystkich w zespole jest fundamentem współpracy.

Z punktu widzenia trenera w treningu dzieci tworzenie bezpiecznego i wspierającego środowiska polega na:

akceptacji błędów popełnianych przez zawodników,
umożliwieniu poznawania nowych rzeczy,
zachęcaniu do podejmowania ryzyka,
tworzeniu pozytywnej atmosfery pomiędzy wszystkimi uczestnikami zajęć treningowych,
promowaniu gry swobodnej,
pozostawianiu zawodnikom pełnej autonomii w działaniu,
wprowadzaniu naturalnej rywalizacji,
promowaniu zmienności środowiska.

Podtrzymywanie motywacji wewnętrznej zawodników

Rozumiejąc potrzeby młodych sportowców, jesteśmy w stanie pomóc je zaspokoić, a tym samym podtrzymywać ich motywację wewnętrzną do uprawiania piłki nożnej.

Dzieci zapytane o powody uprawiania piłki nożnej najczęściej odpowiadają:

sprawia mi to przyjemność,
dobrze się bawię,
chcę być z przyjaciółmi,
lubię współzawodnictwo,
lubię pokazywać to, co potrafię,
chcę doskonalić swoje umiejętności,
chcę być częścią̨ drużyny,
lubię naśladować mojego ulubionego piłkarza,
chcę być zawodowym piłkarzem.

Do najczęściej wymienianych potrzeb młodych piłkarzy należą:

potrzeba akceptacji,
potrzeba satysfakcji,
potrzeba zabawy
potrzeba spędzania czasu z rówieśnikami i bycia częścią grupy.

Każdy z nas ma potrzebę bycia kompetentnym i osiągania sukcesu w działaniu, które przekłada się na poczucie własnej wartości. Wzmacniając zawodników za ich postępy w rozwoju, trener buduje ich poczucie kompetencji. Warto doceniać chęci oraz podejmowane próby, niezależnie od rezultatów. Trener, oprócz aspektów technicznych, motorycznych czy taktycznych, może doceniać również postęp w rozwoju mentalnym.

Budowanie świadomości zawodników

Pierwszym etapem budowania świadomości zawodników jest uświadomienie im, że droga do sukcesu jest często kręta i pełna niespodziewanych przeszkód. Zadaniem trenera jest odpowiednie nastawienie swoich podopiecznych do wyzwań, z którymi mogą mieć styczność w dalszej piłkarskiej edukacji. Trener powinien wyjaśnić zawodnikom, że wszystkie „pułapki”, które na nich czekają, to naturalna kolej rzeczy, a „potykanie się” jest nieodzownym elementem drogi na sam szczyt.

„Nie martw się tym, że dziecko nigdy Cię nie słucha. Martw się tym, że zawsze Cię obserwuje.” Frederick Douglas

Kształtowanie samodzielności

Większość zawodników, efektywniej uczy się i dłużej zachowuje w pamięci wiedzę i umiejętności, do których dochodzi samodzielnie. Dzieje się tak dlatego, że emocje towarzyszące działaniu ułatwiają zapamiętywanie nowych rzeczy. Dzieci poprzez sport uczą się niezależności, podejmowania własnych decyzji, reagowania na popełnione błędy oraz wyciągania wniosków.

Trener może budować świadomość wśród swoich podopiecznych. Może pomóc sportowcom dowiedzieć się ważnych rzeczy o sobie oraz otaczającej ich rzeczywistości poprzez:

nazywanie przeżyć doświadczanych przez zawodników (np. emocje w czasie trwania treningu i meczu),
rozmawianie z piłkarzami o konkretnych sytuacjach (np. konflikty w drużynie, spadek motywacji),
budowanie świadomości celu (np. wykonywanego ćwiczenia),
wspólne poszukiwanie wyjaśnienia (np. przyczyn przegranych lub wygranych meczów),
pokazywanie profesjonalizmu w zachowaniu i postawie idoli młodych piłkarzy.

Rozwijanie umiejętności psychospołecznych

W oczach dzieci trener postrzegany jest jako autorytet, dlatego z uwagą obserwują one każdy gest i każde zachowanie trenera. To właśnie postawa trenera wywiera zdecydowanie większy wpływ na podopiecznych niż wypowiedziane słowa. W procesie szkolenia sportowego wychowujemy nie tylko piłkarza, ale przede wszystkim człowieka. Wszystko to, czego nauczy się podczas przygody z piłką, zaprocentuje w jego dorosłości. Zawodnik będzie mógł wykorzystać wypracowane umiejętności mentalne w życiu prywatnym i zawodowym, niezależnie od tego, jak będzie wyglądała jego kariera sportowa.

Trening mentalny polega na nauce i doskonaleniu umiejętności takich jak: regulacja emocji, budowanie poczucia własnej skuteczności, odpowiedniego nastawienia czy radzenia sobie ze stresem.

Kontrola emocji

Ważnym aspektem jest wytłumaczenie dzieciom, że emocje, których doświadczają, o czymś ich informują i pełnią swoją funkcję. Kontrola emocji nie polega na całkowitym wyeliminowaniu ich z naszego życia, ponieważ nie jest to możliwe.

Jeśli dzieci nauczą się rozpoznawać zmiany, które zachodzą w ich ciałach oraz nazywać emocje, jakie temu towarzyszą, będzie im łatwiej sobie z nimi radzić. Ważne, aby trener rozmawiał z zawodnikami o niekomfortowych sytuacjach i wskazywał im możliwe sposoby i narzędzia do ich rozwiązania.

Koncentracja uwagi

Koncentracja uwagi to umiejętność skupienia się na określonym zadaniu pomimo pojawiających się trudności czynników rozpraszających (dystraktorów).

Zawodnik podczas gry nie powinien zwracać uwagi np. na zachowanie rodziców, stan boiska, pogodę czy upływający czas. Są to elementy, na które nie ma wpływu (elementy niekontrolowalne), a myślenie o nich może zwiększyć odczuwaną presję czy narastającą frustrację. Elementy, które są pod kontrolą zawodnika (elementy kontrolowalne), to m.in. jego myśli i zachowanie. To właśnie na nich powinien się skoncentrować. Takie zachowanie może zwiększyć efektywność jego działań.

Pewność siebie

Niektóre dzieci czerpią ją z sukcesów czy zdobytego doświadczenia, a inne budują pewność siebie na treningach. Należy pamiętać, że budowanie pewności siebie jest procesem, który wymaga czasu i cierpliwości.

Pewny siebie zawodnik zna swoje mocne strony, wierzy w swoje umiejętności i w to, że może osiągnąć zamierzone cele. Pewność siebie przejawia się w nastawieniu i zachowaniu. Pewny siebie piłkarz będzie potrafił wziąć na siebie ciężar gry i kierować zespołem.